charakterystyka

„Brama szkoły to jest taka cezura. Po jej przekroczeniu wchodzi się do innego świata. (…) Czego Nowodworek mnie nauczył? Pomógł odnaleźć mi własną drogę w życiu, nauczył szanować autorytety, a jednocześnie był dla mnie lekcją pokory”.

Prof. Kazimierz Wiech

O szkole

Przez bramę naszej szkoły, otwartą ponad 420 lat temu, w 1588 roku, przeszło wielu młodych ludzi, pragnących na mocnym fundamencie wiedzy, patriotyzmu i kultury budować dorosłe życie. Byli wśród nich karmazyni, szlachcice szaraczkowi, synowie chłopów pańszczyźnianych i mieszczanie. Szczególną chlubą nowodworskiej rodziny są po dzień dzisiejszy wybitni absolwenci, jak król Jan III Sobieski, jego brat Marek, Jędrzej Śniadecki, Józef Bem, Jan Matejko, Stanisław Wyspiański, Kazimierz Przerwa-Tetmajer, Józef T. K. Korzeniowski (Joseph Conrad), Tadeusz Boy-Żeleński, Juliusz Osterwa, Leon Schiller, Stefan Banach, Sławomir Mrożek i Gustaw Holoubek. Stanowią oni dla uczniów motywację do rozwijania zdolności i pasji.

Patronem liceum jest Bartłomiej Nowodworski herbu Nałęcz. Żyjący w latach 1552-1625 szlachcic i kawaler maltański wsławił się męstwem w trakcie francuskich bitew pod Pontoise, Arques, Fontaine Francaise i Amiens oraz podczas oblężenia Smoleńska i w wyprawie na Moskwę. Pod koniec życia utworzył potrójną fundację dla Akademii Krakowskiej (1612, 1617, 1619), dzięki której umocnione zostały scholae privatae („szkoły prywatne”), zwane odtąd „Szkołami Nowodworskimi”. Od roku 1818 przez ponad wiek funkcjonowały one jako Gimnazjum świętej Anny - w 1928 roku szkoła powróciła do pierwszego patrona.

Nowodworek słynie nie tylko z bogatej tradycji, ale także dynamicznej działalności edukacyjnej. Wyrazem tego jest przynależność placówki do Towarzystwa Szkół Twórczych, Szkół Zrzeszonych w UNESCO i Stowarzyszenia Najstarszych Szkół w Polsce oraz zwycięstwo w ogólnopolskim konkursie „Szkoła z tradycją” i tytuł „Szkoła z pasją”. Źródłem nowych doświadczeń dla nauczycieli i uczniów jest współpraca z ośrodkami edukacyjnymi na całym świecie, m. in. w Jerozolimie, Filadelfii (Stany Zjednoczone), Sankt Gallen w Szwajcarii oraz Feltre (Włochy). Grono pedagogiczne tworzą doświadczeni i znakomicie przygotowani specjaliści w swoich dziedzinach. Współpracują oni z uczelniami wyższymi: Uniwersytetem Jagiellońskim, Akademią Górniczo-Hutniczą, Politechniką Krakowską, Uniwersytetem Papieskim Jana Pawła II i Uniwersytetem Pedagogicznym, niejednokrotnie będąc ich pracownikami.

I Liceum Ogólnokształcące w Krakowie regularnie plasuje się na czołowych miejscach w rankingach szkół ponadgimnazjalnych (drugie miejsce w Małopolsce). Uczniowie Nowodworka corocznie uzyskują wysokie wyniki z egzaminu maturalnego (w roku szkolnym 2010/2011 – pierwsze miejsce w województwie małopolskim w wynikach z obowiązkowej matury z języka polskiego i matematyki). W latach 2010-2012 aż 105 z nich zdobyło tytuł laureata lub finalisty w ogólnopolskich olimpiadach przedmiotowych, co czyni nasze liceum jedną z dziesięciu najlepszych szkół ponadgimnazjalnych w Polsce.

Kształcimy wspaniałą młodzież, mającą możliwość uczestniczenia w wyjazdach naukowych, wycieczkach zagranicznych, sekcjach sportowych oraz kołach zainteresowań. Na uwagę zasługuje reprezentacyjny Chór Nowodworski (od 1992 roku pod dyrekcją Ryszarda Źróbka), wyróżniony licznymi nagrodami podczas festiwali i konkursów o charakterze ogólnopolskim oraz międzynarodowym. Nowością jest działalność Szkolnego Klubu Promocji Nauki, w ramach którego uczniowie samodzielnie bądź grupowo realizują projekty o charakterze interdyscyplinarnym, a ponadto Zespołu Tańca Nowoczesnego „NOW”. Wśród podejmowanych każdego roku inicjatyw należy wspomnieć o Nowodworskich Spotkaniach Muzycznych, Koncertach Kolęd, Konkursach Instrumentalnych, Konkursie Piosenki Obcojęzycznej, Dniu Języka Ojczystego, czy Dniach Języków Obcych (angielskiego, niemieckiego, francuskiego i włoskiego).

Uwieńczenie nauki w Nowodworku stanowi otrzymanie przez absolwentów srebrnego Krzyża Maltańskiego. Najlepszy maturzysta, w pełni kierujący się szkolną dewizą – „Semper in altum” („Zawsze wzwyż”) – nagradzany jest Srebrnym Pierścieniem.

 

Historia szkoły

Szkoła została powołana do życia uchwałą Senatu Uniwersytetu Jagiellońskiego z dnia 5 maja 1586 roku. Początkowo mieściła się w Bursie Jerozolimskiej (u zbiegu ulic Gołębiej i Jagiellońskiej), później w leżącej obok Bursie Nowej. Swój byt zawdzięcza sekretarzowi królewskiemu - rycerzowi Bartłomiejowi Nowodworskiemu, który przeznaczył na jej rozwój dwie fundacje: w 1617 i 1619. Dzięki tym i następnym fundacjom: Gabriela Prewancjusza Władysławskiego, wychowawcy synów króla Zygmunta III Wazy, oraz króla Władysława IV wybudowano w 1643 okazały budynek przy ulicy św. Anny 12, zwany Kolegium Nowodworskim. W 1898 roku szkoła przeniosła się do specjalnie dla niej zaprojektowanego przez Józefa Sarego gmachu na placu Na Groblach, w pobliżu Wawelu, gdzie mieści się do dnia dzisiejszego.

Zrodzona w czasie Renesansu świecka szkoła narodowa, która w XVII i XVIII wydała tej miary Polaków co: król Jan III Sobieski, Wespazjan Kochowski, Wojciech Bogusławski, Stanisław Trembecki, znalazła swoje rozwinięcie w epoce Oświecenia. Zreformowane w 1777 roku przez Hugona Kołłątaja Szkoły Nowodworskie stały się wzorem dla stworzenia jednolitej organizacji oświatowej w Polsce. Organizacja ta przetrwała upadek Rzeczypospolitej i owocowała w pierwszych dziesięcioleciach XIX wieku. Mimo akcji germanizacyjnej władz austriackich, szkoła nie straciła swego narodowego charakteru. W dziejach Polski zapisali się na trwałe jej wychowankowie: Jędrzej Śniadecki, Józef Bem, Jan Matejko, Karol Estreicher.

Na przełomie stuleci i póżniej w okresie międzywojennym szkoła wychowała całą plejadę artystów. (Stanisława Wyspiańskiego, Józefa Conrada Korzeniowskiego, Tadeusza Boya Żeleńskiego), uczonych (Stanisława Estreichera, Stanisława Kutrzebę, Walerego Goetla, Kazimierza Nitscha), ludzi teatru (Juliana Osterwę), polityków (Ignacego Daszyńskiego). O roli i znaczeniu Gimnazjum Nowodworskiego w II Rzeczpospolitej świadczy fakt odznaczenia go przez Prezydenta Polski w 1938 Krzyżem "Polonia Restituta".

Podczas drugiej wojny światowej budynek szkoły został oddany do dyspozycji Hitlerjugend. Spalono sztandar szkoły, księgozbiór i sprzęty. Po wojnie nie nadawał się do użytku. Rozpoczęto naukę w budynku III (obecnie II) Liceum im. Jana Sobieskiego. Podjęto remont szkoły i 15 IX 1945 rozpoczęto tam naukę.

W 1962 powstała klasa z poszerzonym językiem niemieckim. Pierwsza w Polsce klasa klasyczna powstała z incjatywy UJ w 1980. Mimo sędziwego wieku nie ustępujemy kroku na drodze do nowoczesnych rozwiązań nie tylko pedagogicznych...

 

Historia budynku

Gmach I Liceum im. Bartłomieja Nowodworskiego przy Placu Na Groblach 9 powstał w latach 1897-1899. Zaprojektował go, z przeznaczeniem na siedzibę gimnazjum, wykształcony w Wiedniu architekt Józef Sare (1850-1929) w 1896 roku. Jest znany z zaprojektowania i wybudowania Gmachu Starostwa przy ul. Basztowej (dzisiejszego Urzędu Wojewódzkiego). Sprawował również później funkcję v-ce prezydenta Krakowa. Na parterze szkoły znajduje się hol, w którym dekoracje sgrafittową wykonał Fryderyk Lachner. We wgłębieniu klatki schodowej na parterze umieszczono popiersie Bartłomieja Nowodworskiego dłuta Adama Marlowicza, które postawiono w czterechsetną rocznicę założenia szkoły. Sufit klatki schodowej ozdabiają medaliony z postaciami zasłużonymi dla kultury antycznej. W auli na I piętrze (pierwotnie była to kaplica z zakrystią od strony wschodniej) znajdują się medaliony wyobrażające wybitnych uczniów i dobrodziejów gimnazjum. Na suficie auli zachowała się polichromia ścienna, która powstała wraz z gmachem. Prostokątny w swym kształcie plafon zamyka pozłacana rama biegnąca wokół.

 

Patron

bartek

Bartłomiej Nowodworski, szlachcic herbu Nałęcz, pochodził ze średnio zamożnej rodziny, osiadłej pierwotnie w województwie mazowieckim, której jedna linia z końcem wieku XV przeniosła się na Pomorze i osiadła w powiecie tucholskim. Był synem chorążego pomorskiego Antoniego Nowodworskiego i Mariany Dołęgowskiej.

Urodził się w 1552. Wcześnie osierocony, otrzymał staranne, w duchu humanistycznym wykształcenie, prawdopodobnie w głównym ośrodku edukacyjnym Prus Królewskich w tym czasie, czyli w Chełmie. Młodość swą spędził "nie w pieszczotach, nie w gnuśnych postępkach, ale w pracach i postępkach rycerskich".

Pierwsze kroki w żołnierce stawiał na Ukrainie w szeregach wojsk ks. Michała i Janusza Zasławskich. Stąd udał się do Siedmiogrodu, gdzie znalazł gościnne przyjęcie na dworze wojewody Stefana Batorego. Po wybraniu tegoż na króla polskiego został Nowodworski jakiś czas w Siedmiogrodzie, dozorując i ćwicząc w zawodzie żołnierskim bratanków króla, Andrzeja i Baltazara Batorych. Wróciwszy do Polski brał udzał w trzeciej wyprawie moskiewskiej pod Psków (1581), następnie, po zawarciu pokoju, jeżdził jako goniec do Konstantynopola (1582).

Pięknie zapowiadającą się karierę dworską zniweczył jednak rychło "casus jeden" - zabicie w pojedynku dworzanina Biedrzyckiego, w związku z czym Nowodworski w sierpniu 1582 udał się na dobrowolną banicję za granicę. Wstąpiwszy na dwór Henryka III, króla francuskiego, spędził we Francji siedemnaście lat, biorąc udział w toczącej się długoletniej wojnie religijnej, najpierw po stronie katolickiej, w szeregach wojsk króla Henryka III Walezjusza, a z kolei w wojskach świętej Ligi Gwizjuszów, okazując wielkie męstwo w wielu bitwach, m.in. w oblężeniu miasta Pontoise (gdzie odniósł ranę w goleń od kuli arkebuzowej), pod Arques, w obronie oblężonego Paryża i zamku Conflans-sur-Oyse. Przeszedłszy do wojsk Henryka IV, oznaczył się w bitwach pod Fontaine Francaise (1595) i Amiens (1597). Przyniosło mu to uznanie króla, który wspomniał o tym jeszcze dziesięc lat póżniej w rozmowie z Jakubem Sobieskim, ojcem króla Jana III.

Po zakończeniu wojen religijnych we Francji skierował Nowodworski swe kroki w r. 1599 na Maltę, gdzie wstąpił do zakonu rycerskiego kawalerów maltańskich. W ich szeregach spędził osiem lat (1599-1607), wypełnionych nieustannymi utarczkami i podjazdami przeciw muzułmanom. Sławę nieustraszonego bohatera zyskał sobie zwłaszcza Nowodworski przez śmiałe wysadzenie w powietrze bramy warownej twierdzy Lepanto, co w następstwie przyniosło opanowanie tej niezdobytej fortecy.

Pełen hartu rycerz-wygnaniec, mimo opromienienia swego nazwiska chwałą wojenną, mimo znalezienia w zakonie najlepszych warunków dla swego ideału walki z niewiernymi, nie przestał Nowodworski tęsknić za ojczyzną. Po dłuższych staraniach, w których dużą pomocą byli mu pochodzący z Polski kawalerowie maltańscy uzyskał w końcu po dwudziestu pięciu latach dobrowolnej tułaczki możność powrotu do ojczyzny, której pragnął teraz ofiarować swoje doświadczenie wojskowe.

Wychowankowie

Król Jan III Sobieski (1629-1696)

Król polski. Rządził w latach 1674-1696. Zwyciężył armię turecką podczas Odsieczy Wiedeńskiej w 1683.

Wojciech Bogusławski (1757-1829)

Aktor, dramatopisarz. Twórca sceny polskiej, długoletni kierownik teatru warszawskiego. W 1811 założył pierwszą szkołę dramatyczną w Warszawie.

Józef Bem (1794-1853)

Generał. Brał udział w Powstaniu Listopadowym. Po jego upadku musiał wyemigrować. W 1848 brał udział w powstaniu węgierskim.

Karol Estreicher (1827-1908)

Twórca bibliografii polskiej, którą wydał w swym dziele Bibliografia polska.

Jan Matejko (1838-1893)

Malarz. Twórca wielkich obrazów z dziejów Polski, jak na przykład Bitwa pod Grunwaldem, Hołd Pruski, Rejtan.

Joseph Conrad (właść. Józef Teodor Konrad Korzeniowski) (1857-1924)

Powieściopisarz. W 1874 opuścił Polskę i wstąpił do marynarki francuskiej, później angielskiej, którą porzucił w 1894. Osiadł w Londynie. Pisał w języku angielskim.

Stanisław Wyspiański (1869-1907)

Poeta, malarz, artysta. Najwybitniejszy poeta Młodej Polski. Jeden z najwybitniejszych twórców polskiego dramatu (Wesele, Warszawianka, Noc listopadowa).

Tadeusz Boy-Żeleński (1874-1941)

Poeta, krytyk, tłumacz literatury francuskiej. Przetłumaczył ponad 100 tomów dzieł francuskich.

Kazimierz Nitsch (1874-1958)

Dialektolog polski, profesor UJ. Wspołzałożyciel Poskiego Towarzystwa Językoznawczego. Napisał Dialekty języka polskiego.

Juliusz Osterwa (1885-1947)

Wybitny aktor, reżyser. Założył Redutę w 1919, gdzie realizował swoje koncepcje reformy teatru polskiego.

Leon Schiller (1887-1954)

Reżyser. Współpracował głównie z teatrami warszawskimi, łódzkimi i lwowskimi.

Stefan Banach (1892-1945)

Matematyk. Współtwórca analizy funkcjonalnej. Współzałożyciel czasopisma naukowego Studia Matematica. Napisał monografię Theorie des opérations linéaires.

Sławomir Mrożek (ur. 1930)

Dramaturg i prozaik. Pisze opowiadania (Słoń), dramaty (Policja), rysunki satyryczne. W 1963 wyjechał za granicę, wrócił w 1996 roku.